مجتمع شهید پاکنژاد ابراهیم آباد

آموزش وپرورش

اجرام آسمانی

ستاره ی منظومه ی شمسی است و از دید ما پرنورترین ستاره محسوب می گردد. زیرا نزدیکترین ستاره به ماست . منشأ انرژی نورخورشید و ستارگان دیگر انجام واکنش های هسته ای می باشد . به همین علت می توان گفت منشأ تمام انرژی ها در کره ی زمین انرژی هسته ای موجود در خورشید می باشد .

سیاره

سیاره کره ای است که از خود نوری ندارد و به دور ستاره در حال گردش است . سیاره ها به دور خود نیز می چرخند. در منظومه ی شمسی 9 سیاره وجود دارد که به ترتیب دور شدن از خورشید عبارتند از ، عطارد (تیر)، زهره (ناهید)، زمین، مریخ (بهرام)، مشتری (برجیس)، زحل (کیوان)، اورانوس، نپتون، پلوتو.

 

قمر

قمر کره ای است که از خود نوری ندارد و به دور سیاره در حال گردش است . قمرها علاوه برآن که به دور سیاره ی موردنظر در گردش هستند، به دور خود نیز می چرخند و همزمان با سیاره به دور خورشید نیز در حال گردشند. ماه تنها قمر زمین است .

شهاب

اجرام آسمانی (قطعات سنگی) سرگردان در فضا هستند که هنگام برخورد با جو زمین در اثر اصطکاک با جو زمین داغ شده و شروع به سوختن می کنند و از خود نور ایجاد می کنند . زمانی که این قطعات آن قدر بزرگ باشند که بتوانند از جو زمین عبور کرده و خود را به سطح زمین برسانند و با زمین برخورد کنند به آن ها شهاب سنگ می گویند .

دنباله دارها

مجموعه ای از سنگ ریزه، غبار و گازهای منجمد معلق در فضا هستند که در مدارهایی به شکل بیضی بسیار کشیده در حرکت هستند . وقتی دنباله دارها به خورشید نزدیک شوند، یخ های آن ها بخار شده و دم درازی به طول هزاران کیلومتر می سازد که جهت آن در خلاف جهت خورشید است .

سیارک ها

بررسی ها نشان داده است که فاصله ی بین مریخ و مشتری بسیار زیاد است . در فاصله ی بین این دو سیاره، قطعات سنگی و فلزی بسیاری وجود دارد که قطر آنها از چند سانتی متر تا صدها کیلومتر می باشد . به این قطعات سیارک می گویند که برروی یک مدار و در جهت حرکت سایر سیارات به دور خورشید می گردند . دانشمندان معتقدند که این قطعات بقایای سیاره ای است که اکنون نابود شده است و این سیاره بین مریخ و مشتری وجود داشته است .

منظومه ی شمسی

دانشمندان در قرن 16 و 17 معتقد بودند که زمین در مرکز عالم قرار دارد و خورشید و سیارات به دور زمین در گردشند تا در سال 1543 که یک اخترشناس لهستانی به نام کوپرنیک نظریه ی جدیدی پیشنهاد کرد که براساس آن خورشید در مرکز منظومه ی شمسی قرار داشت و زمین و دیگر سیارات در مسیرهایی دایره ای شکل به دور آن در گردش بودند . پس از کوپرنیک، ریاضی دان آلمانی به نام کپلر ثابت کرد که مدار سیارات بیضی شکل است نه دایره مانند .

مدار چیست؟ تمام سیارات بر روی خطوطی فرضی به دور خورشید در گردشند که این مسیر را مدار می نامند. جهت گردش سیارات به دور خورشید و ماه به دور زمین و همچنین چرخش سیارات به دور خود از غرب به شرق (خلاف جهت حرکت عقربه های ساعت) می باشد به جز چرخش زهره و اورانوس به دور خود که در جهت شرق به غرب است .

حرکت وضعی و حرکت انتقالی : چرخش یک کره به دور خود را حرکت وضعی می نامند . این حرکت در قمرها و سیاره ها سبب پیدایش شب و روز می گردد . گردش یک کره به دور کره ی دیگر را حرکت انتقالی می نامند . حرکت انتقالی سیاره ای مانند زمین به دور خورشید سبب پیدایش سال (مدت زمان یک بار گردش سیاره به دور خورشید) و فصل ها می گردد .

خورشید

خورشید ستاره ای است که 90 درصد جرم آن از هیدروژن و 8 درصد آن را هلیم تشکیل می دهد (73 درصد حجم خورشید هیدروژن و 25 درصد هلیم است). نور و گرمای خورشید حاصل تبدیل هیدروژن به هلیم در طی یک واکنش هسته ای می باشد . جالب است بدانید که زمین فقط یک، دو میلیاردیم انرژی خورشید را دریافت می کند . دمای سطح خورشید در حدود c °6000 و در مرکز خورشید بیشتر از 14 میلیون درجه ی سانتی گراد است .

عطارد

کوچکترین سیاره ی منظومه ی شمسی، پس از پلوتو می باشد . عطارد نزدیکترین سیاره به خورشید است و چگالی آن (4/5) تقریباً مشابه زمین است . عطارد قمر ندارد . این سیاره جو نیز ندارد . دما در بخشی که رو به خورشید است تا c °400 افزایش می یابد . ولی در بخش دیگر یا شب سیاره ممکن است دما تا 100 درجه زیر صفر کاهش یابد . طول سال عطارد 88 روز می باشد . عطارد همانند دیگر سیارات زمین مانند، (عطارد، زهره، زمین، مریخ) حالت جامد دارد. سرعت حرکت عطارد بیشترین مقدار را نسبت به سایر سیارات دارد (48 کیلومتر در ثانیه) . جاذبه ی عطارد 4/0 جاذبه ی زمین است .

زهره

از نظر اندازه مشابه زمین است. این سیاره نیز مانند عطارد جامد است و قمر ندارد ولی برخلاف آن جو دارد . جو زهره دی اکسیدکربن است و این امر سبب می شود تا گرمای نورخورشید را در خود نگه دارد . به همین دلیل دمای آن در طول روز بیشتر از عطارد نیز می گردد. (گاهی تا c °480 نیز گرم می شود) زهره طولانی ترین شبانه روز را در بین سیارات منظومه شمسی داراست. مدت حرکت وضعی زهره 243 روز می باشد . طول سال زهره تقریباً 226 روز است. چگالی زهره 1/5 می باشد و جاذبه آن 9/0 جاذبه ی زمین است . زهره را ستاره ی شامگاهی نیز می نامند زیرا زهره نزدیکترین سیاره به زمین بوده و می توان آن را در هنگام غروب خورشید در محل غروب خورشید به صورت پرنورترین ستاره مشاهده کرد .

زمین

زمین از فضا به شکل کره ای زیبا به رنگ های آبی و سفید دیده می شود که رنگ آبی آن آب ها و رنگ سفید آن مربوط به ابرها می باشد . طول سال زمین 365 روز و 6 ساعت است و فاصله ی تقریبی آن از خورشید 150 میلیون کیلومتر است . چگالی آن 5/5 گرم بر سانتی مترمکعب است و از نظر اندازه مشابه زهره است . مدار گردش زمین به دور خورشید یک بیضی است که خورشید در یکی از دو کانون آن قرار گرفته است . زمین با سرعت متوسط 8/29 کیلومتر در ثانیه به دور خورشید در گردش است. محور گردش زمین به دور خود در حدود °5/23 نسبت به خط عمود برسطح مدار گردش زمین به دور خورشید، انحراف دارد .

با بررسی شکل مدار گردش زمین به دور خورشید می توان به علت پدیده های مختلفی پی برد .

شاید تا به حال تصور کرده باشید که علت گرمای تابستان نزدیکی زمین به خورشید است در حالی که این چنین نیست. جالب است بدانید که ما در فصل تابستان از خورشید دورتریم . پس علت گرمای تابستان چیست؟

علت گرمای تابستان ، عمودتر تابیدن پرتوهای خورشید (به دلیل مایل بودن محور گردش زمین به دور خود) می باشد. زمانی که در نیمکره شمالی زمستان است، در نیمکره ی جنوبی تابستان است و زمانی که در نیم کره ی شمالی بهار است، در نیمکره ی جنوبی پاییز است و ... .

به دلیل مایل بودن محور گردش زمین به دور خود طول شب و روز در زمان های مختلف تغییر م یکند . طولانی ترین شب سال 30 آذر وطولانی ترین روز سال 31 خرداد می باشد . در اول فروردین و اول مهر 12 ساعت روز و 12 ساعت شب است . در استوا نیز همیشه 12 ساعت روز و 12 ساعت شب است .

یکی دیگر از پدیده هایی که علت آن مایل بودن محور گردش زمین است، این است که در قطب ها شش ماه شب (زمستان) و شش ماه روز (تابستان) است .

مریخ (سیاره ی سرخ)

سیاره ای جامد به رنگ سرخ می باشد ( به دلیل خاک آن که اکسیدآهن است). جاذبه ی آن مانند عطارد 4/0 جاذبه ی زمین است و طول شبانه روز آن برابر با زمین می باشد ولی طول سال آن تقریباً دو سال زمینی است . در مریخ نیز مانند زمین فصل های مختلف وجود دارد که طول هر یک دوبرابر زمین است . تنها سیاره ای است که به جز زمین آب در آنجا یافت شده (البته به صورت یخ زده). مریخ، شبیه ترین سیاره به زمین است و احتمال وجود حیات در این سیاره را حدس می زنند . اندازه ی مریخ تقریباً نصف زمین است . دمای مریخ در حدود 20 درجه است . جو مریخ به دلیل رقیق بودن نمی تواند سیاره را در برابر تابش ها و یا شهاب سنگ ها حفظ نماید .

 

مشتری

مشتری مانند دیگر سیارات مشتری مانند، (مشتری، زحل، اورانوس و نپتون) به شکل گاز است و جو غلیظی شامل هیدروژن، هلیم، متان و آمونیاک دارد . مشتری بزرگ ترین سیاره ی منظومه ی شمسی است و اندازه ی آن حدود 1400 برابر زمین است . چگالی مشتری پس از زحل کمترین مقدار را دارد (3/1 گرم بر سانتی متر مکعب) . طول سال مشتری 12 سال زمینی و طول شبانه روز آن تقریباً 10 ساعت است . جاذبه ی مشتری 6/2 برابر زمین است . دمای مشتری 130 درجه سانتی گراد زیر صفر است .

زحل

دارای حلقه های روشن و زیبایی در اطراف خود می باشد . این حلقه ها از جنس انواع یخ ها می باشند . مانند مشتری گازی شکل است ولی چگالی آن کمترین مقدار در بین سیارات است (7/0 گرم بر سانتی متر مکعب). طول سال آن 5/29 سال زمینی و طول شبانه روز آن تقریباً مشابه مشتری است . زحل پس از مشتری بزرگ ترین سیاره ی منظومه ی شمسی محسوب می گردد. جاذبه ی زحل 1/1 برابر زمین است . دمای مشتری 160 درجه سانتی گراد زیر صفر است .

اورانوس

مانند زحل دارای حلقه هایی در اطراف خود می باشد و از نظر بزرگی سومین سیاره ی منظومه ی شمسی است. طول شبانه روز اورانوس در حدود 11 ساعت می باشد و جاذبه ی آن مشابه زمین است . طول سال اورانوس 94 سال است .

نپتون

سیاره ی بعد از اورانوس می باشد. دمای این سیاره در حدود 210 درجه سانتی گراد زیر صفر است . طول شبانه روز آن تقریباً 16 ساعت و طول سال آن تقریباً 165 سال است .

پلوتو

سردترین سیاره ی منظومه ی شمسی است . این سیاره دورترین سیاره به خورشید است. طول سال آن 248 سال زمینی است و دمای این سیاره در حدود 220 درجه سانتی گراد زیر صفر است . اطلاعات در مورد این سیاره اندک است . پلوتو بیشتر شبیه سیارات زمین مانند است (جامد است) برخی دانشمندان پلوتو را یک قمر فراری نپتون می دانند نه یک سیاره ی خاص .

ماه نزدیک ترین همسایه زمین

سطح ماه از دره های عمیق و کوه های بلند و پوشیده از سنگ و خاک و تعدادی فرورفتگی تشکیل شده است. این فرورفتگی ها حاصل برخورد شهاب سنگ ها با سطح این کره اند . ماه از صخره هایی کاملاً شبیه به آن چه در روی سطح زمین وجود دارد ساخته شده است . چگالی ماه در حدود 3/3 گرم بر سانتی متر مکعب و جاذبه ی آن 16/0 زمین است (  زمین). در گذشته نظریه ای وجود داشت که طبق آن ماه ابتدا جزئی از کره ی زمین بوده و به دلایلی از آن جدا شده است ولی بررسی ها نشان داده که ماه هیچ گاه جزئی از زمین نبوده و تنها ماه و زمین تقریباً در یک زمان و با هم به وجود آمده اند. ( سن زمین در حدود 7/4 میلیارد سال است) در روی ماه نه دریایی وجود دارد، نه رودخانه، نه آب و نه ابر. ماه کره ای خاموش است و صدایی در آن به گوش نمی رسد. فاصله ی ماه تا زمین در کمترین فاصله 360 هزار کیلومتر و در بیشترین فاصله در حدود 405 هزار کیلومتر است. ماه در هر 28 روز، یک بار به دور خود و یک بار به دور زمنی می چرخد .

ماه را به چه شکل هایی در آسمان می بینیم؟ (اهله ی قمر)

همیشه نیمی از ماه روشن است ولی بخشی از سطح ماه که توسط آفتاب روشن می شود و ما آن را می بینیم ، در حال تغییر است زیرا زاویه ی دید ما تغییر می کند .

 

 

 

1)  در این حالت که روز اول ماه قمری است سمت روشن ماه رو به خورشید است . به همین دلیل در طول روز نمی توان قرص کامل ماه را دید . این حالت را محاق می نامند .

2)  در این حالت ماه به شکل هلال باریکی دیده می شود که به آن هلال ماه نو می گویند (    )

3)  این حالت شب هفتم ماه قمری است و ما در آسمان ماه را به شکل نیم دایره می بینیم (     ) به این حالت تربیع اول می گویند . زیرا ربع کل ماه را روشن می بینیم .

4)  در این حالت ماه را به شکلی بزرگتر از نیمدایره می بینیم (      ) به این حالت تثلیث اول می گویند . زیرا ثلث کل ماه را روشن می بینیم .

5)  این حالت شب چهاردهم ماه قمری است و ما در آسمان قرص کامل ماه را می بینیم (      ) به این حالت بدر یا ماه شب چهاردهم می گویند .

6)  در این حالت ماه را دوباره به شکلی بزرگتر از نیم دایره می بینیم (      ) ولی در جهت قرینه ی تثلیث اول. این حالت را تثلیث دوم می نامند .

7)  این حالت شب بیست و یکم ماه قمری است و ما در آسمان ماه را به شکل نیم دایره می بینیم (    ) ولی در جهت قرینه ی تربیع اول . این حالت را تربیع دوم می نامند .

8)  دراین حالت ماه به شکل هلال باریک می باشد (     ) و هلال آخر ماه نامیده می شود .

با توجه به شکل مدار گردش ماه به دور زمین می توان دریافت که ما در طول روز تنها زمانی قادر به مشاهده ی ماه در آسمان خواهیم بود که ماه و خورشید در یک طرف زمین قرار داشته باشند و ماه بین زمین و خورشید قرا رگرفته باشد . هلال اول ماه در حدود 6 صبح طلوع می کند و 6 عصر، غروب می کند . هر شب که می گذرد ماه در حدود 50 دقیقه دیرتر از شب قبل طلوع می کند تا جایی که مثلاً در شب چهاردهم ماه در ساعت 6 عصر طلوع می کند .

کسوف و خسوف چگونه و چه زمانی رخ می دهد ؟

کسوف (خورشیدگرفتگی) زمانی رخ می دهد که سایه ی ماه بر روی زمین می افتد. به عبارت دیگر زمین در سایه ی ماه قرا رمی گیرد . از آن جا که ماه بسیار کوچکتر از زمین است، سایه ی ماه تنها بر روی بخش هایی از زمین می افتد. به همین دلیل است که در هنگام کسوف، فقط در شهرهای خاصی می توان منظره ی خورشیدگرفتگی را مشاهده کرد. اگر کسوف رخ دهد، در حالت محاق رخ خواهد داد زیرا در این حالت ماه درست بین زمین و خورشید قرار گرفته است .

اگر در هنگام خورشید گرفتگی ، ماه در فاصله ی دورتری از زمین باشد، (مدار ماه بیضی شکل است) ممکن است سایه ی کامل ماه به زمین نرسد . در این حالت مردم بر روی زمین تنها یک حلقه ی نورانی از قرص خورشید را می بینند . به این حالت خورشیدگرفتگی حلقه ای می گویند .

خسوف (ماه گرفتگی) زمانی رخ می دهد که سایه ی زمین بر روی ماه می افتد . به عبارت دیگر ماه در سایه ی زمین قرار می گیرد. اگر خسوف رخ دهد ، در شب چهاردهم ماه قمری و زمانی که قرص کامل ماه در آسمان است، رخ می دهد .

جزر و مد چیست ؟

به بالا آمدن آب دریاهای آزاد مد و به پایین رفتن آب جزر می گویند . علت جزر و مد اثر جاذبه ی خورشید و ماه بر آب های آزاد سطح زمین است . با وجود آن که جاذبه ی خورشید بسیار بیشتر از ماه است، ولی به دلیل نزدیکی ماه به زمین، عامل اصلی جزرومد جاذبه ی ماه می باشد .

زمانی که ماه و خورشید و زمین در یک خط راست قرار می گیرند، (اول و چهاردهم ماه قمری یعنی در حالت محاق و بدر) جزر و مد شدیدتر است و زمانی که ماه و خورشید و زمین زاویه ی °90 با یکدیگر می سازند (تربیع اول و دوم) جزرو مد کمترین مقدار خود را دارد .

در هر شبانه روز در یک نقطه دوبار مد و دوبار جزر می دهد . زمانی که در هر نقطه از زمین حالت مد وجود داشته باشد، در نقطه ی مقابل آن (با فاصله ی °180) نیز مد دیگری رخ می دهد .


برچسب‌ها: آسمان را دقیق تر نگاه کنیم
+ نوشته شده در  دوشنبه چهارم اردیبهشت 1391ساعت 0:13  توسط عبدالله رعیت  |